(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.238. అధ్యాయః 238
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి సృష్ట్యాదిప్రతిపాదకవ్యాసశుకసంవాదానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-238-0x(6225)(74984)
ఆద్యంతం సర్వభూతానాం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి కౌరవ।
ధ్యానం కర్మ చ కాలం చ తథైవాయుర్యుగేయుగే॥ 12-238-1(74985)
లోకతత్త్వం చ కార్త్స్న్యేన భూతానామాగతిం గతిం।
సర్గశ్చ నిధనం చైవ కుత ఏతత్ప్రవర్తతే॥ 12-238-2(74986)
`భేదకం భేదతత్వం చ తథాఽన్యేషాం మతం తథా।
అవస్థాత్రితయం చైవ యాదృశం చ పితామహ॥' 12-238-3(74987)
యది తేఽనుగ్రహే బుద్ధిరస్మాస్విహ సతాం వర।
ఏతద్భవంతం పృచ్ఛామి తద్భవాన్ప్రబ్రవీతు మే॥ 12-238-4(74988)
పూర్వం హి కథితం శ్రుత్వా భృగుభాషితముత్తమం॥
భరద్వాజస్య విప్రర్షేస్తతో మే బుద్ధిరుత్తమా॥ 12-238-5(74989)
జాతా పరమధర్మిష్ఠా దివ్యసంస్థానసంస్థితా।
తతో భూయస్తు పృచ్ఛామి తద్భవాన్వక్తుమర్హతి॥ 12-238-6(74990)
భీష్మ ఉవాచ। 12-238-7x(6226)
అత్ర తే వర్తయిష్యేఽహమితిహాసం పురాతనం।
జగౌ యద్భగవాన్వ్యాసః పుత్రాయ పరిపృచ్ఛతే॥ 12-238-7(74991)
అధీత్య వేదానఖిలాన్సాంగోపనిషదస్తథా।
అన్విచ్ఛన్నైష్ఠికం కర్మ ధర్మనైపుణదర్శనాత్॥ 12-238-8(74992)
కృష్ణద్వైపాయనం వ్యాసం పుత్రో వైయాసకిః శుకః।
పప్రచ్ఛ సంశయమిమం ఛిన్నధర్మార్థసంశయం॥ 12-238-9(74993)
శ్రీశుక ఉవాచ। 12-238-10x(6227)
భూతగ్రామస్య ర్క్తారం కాలజ్ఞానే చ నిశ్చితం।
`జ్ఞానం బ్రహ్మ చ యోగం చ గవాత్మకమిదం జగత్॥ 12-238-10(74994)
త్రితయే త్వేనమాయాతి తథా హ్యేషోఽపి వా పునః।
కేనైవ చ విభాగః స్యాత్తురీయో లక్షణైర్వినా॥ 12-238-11(74995)
జ్ఞానజ్ఞేయాంతరే కోసౌ కోయం భావస్తు భేదవత్।
యజ్జ్ఞానం లక్షణం చైవ తేషాం కర్తారమేవ చ।'
బ్రాహ్మణస్య చ యత్కృత్యం తద్భవాన్వక్తుమర్హతి॥ 12-238-12(74996)
భీష్మ ఉవాచ। 12-238-13x(6228)
తస్మై ప్రోవాచ తత్సర్వం పితా పుత్రాయ పృచ్ఛతే।
అతీతానాగతే విద్వాన్సర్వజ్ఞః సర్వధర్మవిత్॥ 12-238-13(74997)
`పృచ్ఛతస్తవ సత్పుత్ర యథావత్కీర్తయాంయహం।
శృణుష్వావహితో భూత్వా యథాఽఽవృతమిదం జగత్॥ 12-238-14(74998)
కార్యాది కారణాంతం యత్కార్యాంతం కారణాదికం।
జ్ఞానం తదుభయం విత్త్వా సత్యం చ పరమం శుభం॥ 12-238-15(74999)
బ్రహ్మేతి చాభివిఖ్యాతం తద్వై పశ్యంతి సూరయః।
బ్రహ్మతేజోమయం భూతం భూతకారణమద్భుతం॥ 12-238-16(75000)
ఆసీదాదౌ తతస్త్వాహుః ప్రాధాన్యమితి తద్విదః।
త్రిగుణాం తాం మహామాయాం వైష్ణవీం ప్రకృతిం విదుః॥ 12-238-17(75001)
తదీదృశమనాద్యంతమవ్యక్తమజరం ధ్రువం।
అప్రతర్క్యమవిజ్ఞేయం బ్రహ్మాగ్రే వైకృతం చ తత్॥ 12-238-18(75002)
తద్వై ప్రధానముద్దిష్టం త్రిసూక్ష్మం త్రిగుణాత్మకం।
సంయగ్యోగగుణం స్వస్థం తదిచ్ఛాక్షోభితం మహత్॥ 12-238-19(75003)
శక్తిత్రయాత్మికా తస్య ప్రకృతిః కారణాత్మికా।
అస్వతంత్రా చ సతతం విదధిష్ఠానసంయుతా॥ 12-238-20(75004)
స్వభావాఖ్యం సమాపన్నా మోహవిగ్రహధారిణీ।
వివిధస్యాస్య జీవస్య భోగార్థం సముపాగతా॥ 12-238-21(75005)
యథా సంనిధిమాత్రేణ గంధక్షోభాయ జాయతే।
మనస్తద్వదశేషస్య పరాత్పర ఇతి స్మృతః॥ 12-238-22(75006)
సృష్ట్వా ప్రవిశ్య తత్తస్మిన్క్షోభయామాస విష్ఠితః।
సాత్వికో రాజసశ్చైవ తామసశ్చ త్రిధా మహాన్॥ 12-238-23(75007)
ప్రధానతత్వాదుద్భూతో మహత్వాచ్చ మహాన్స్మృతః।
ప్రధానతత్వముద్భూతం మహత్తత్వం సమావృణోత్॥ 12-238-24(75008)
కాలాత్మనాఽభిభూతం తత్కాలోంఽశః పరమాత్మనః।
పురుషశ్చాప్రమేయాత్మా స ఏవ ఇతి గీయతే॥ 12-238-25(75009)
త్రిగుణోసౌ మహాజ్ఞాతః ప్రధాన ఇతి వై శ్రుతిః॥ 12-238-26(75010)
సాత్వికో రాజసశ్చైవ తామసశ్చ త్రిధాత్మకః।
త్రివిధోఽయమహంకారో మహత్తత్వాదజాయత॥ 12-238-27(75011)
తామసోఽసావహంకారో భూతాదిరితి సంజ్ఞితః।
భూతానామాదిభూతత్వాద్రక్తాహిస్తామసః స్మృతః॥ 12-238-28(75012)
భూతాదిః స వికుర్వాణః శిష్టం తన్మాత్రకం తతః।
ససర్జ శబ్దం తన్మాత్రమాకాశం శబ్దలక్షణం॥ 12-238-29(75013)
శబ్దలక్షణమాకాశం శబ్దతన్మాత్రమావృణోత్।
తేన సంపీడ్యమానస్తు స్పర్శమాత్రం ససర్జ హ॥ 12-238-30(75014)
శబ్దమాత్రం తదాకాశం స్పర్శమాత్రం సమావృణోత్।
ససర్జ వాయుస్తేనాసౌ పీడ్యమాన ఇతి శ్రుతిః॥ 12-238-31(75015)
స్పర్శమాత్రం తదా వాయూ రూపమాత్రం సమావృణోత్।
తేన సంపీడ్యమానస్తు ససర్జాగ్నిమితి శ్రుతిః॥ 12-238-32(75016)
రూపమాత్రం తతో వహ్నిం సముత్సృజ్య సమావృణోత్।
తేన సంపీడ్యమానస్తు రసమాత్రం ససర్జ హ॥ 12-238-33(75017)
రుపమాత్రగతం తేజో రసమాత్రం సమావృణోత్।
తేన సంపీడ్యమానస్తు ససర్జాంభ ఇతి శ్రుతిః॥ 12-238-34(75018)
రసమాత్రాత్మకం భూయో రసం తన్మాత్రమావృణోత్।
తేన సంపీడ్యమానస్తు గంధం తన్మాత్రకం తతః॥ 12-238-35(75019)
ససర్జ గంధం తన్మాత్రమావృణోత్కరకం తతః।
తేన సంపీడ్యమానస్తు కాఠిన్యం చ ససర్జ హ॥ 12-238-36(75020)
పృథివీ జాయతే తస్మాద్గంధతన్మాత్రజాత్తథా॥ 12-238-37(75021)
అంమయం సర్వమేవేదమాపస్తస్తంభిరే పునః।
భూతానీమాని జాతాని పృథివ్యాదీని వై శ్రుతిః॥ 12-238-38(75022)
భూతానాం మూర్తిరేవైషామన్నం చైషాం మతా బుధైః।
తస్మింస్తస్మింస్తు తన్మాత్రా తన్మాత్రా ఇతి తే స్మృతాః॥ 12-238-39(75023)
తైజసానీంద్రియాణ్యాహుర్దేవా వైకారికా దశ।
ఏకాదశం మనశ్చాత్ర దేవా వైకారికాః స్మృతాః॥ 12-238-40(75024)
ఏషాముద్ధర్తకః కాలో నానాభేదవదాస్థితః।
పరమాత్మా చ భూతాత్మా గుణభేదేన సంస్థితః।
ఏక ఏవ త్రిధా భిన్నః కరోతి వివిధాః క్రియాః॥ 12-238-41(75025)
బ్రహ్మా సృజతి భూతాని పాతి నారాయణోఽవ్యయః।
రుద్రో హంతి జగన్మూర్తిః కాల ఏష క్రియాబుధః॥ 12-238-42(75026)
కాలోపి తన్మయోచింత్యస్త్రిగుణాత్మా సనాతనః।
అవ్యక్తోసావచింత్యోసౌ వర్తతే భిన్నలక్షణః॥ 12-238-43(75027)
కాలాత్మనా త్విదం భిన్నమభిన్నం శ్రూయతే హి యత్।
అనాద్యంతమజం దివ్యమవ్యక్తమజరం ధ్రువం।'
అప్రతర్క్యమవిజ్ఞేయం బ్రహ్మాగ్రే సంప్రవర్తతే॥ 12-238-44(75028)
కాష్ఠా నిమేషా దశ పంచ చైవ
త్రింశత్తు కాష్ఠా గణయేత్కలాం తాం।
త్రింశత్కలశ్చాపి భవేన్ముహూర్తో
భాగః కలాయా దశమశ్చ యః స్యాత్॥ 12-238-45(75029)
త్రింశన్ముహూర్తం తు భవేదహశ్చ
రాత్రిశ్చ సంఖ్యా మునిభిః ప్రణీతా।
మాసః స్మృతో రాత్ర్యహనీ చ త్రింశు
త్సంవత్సరో ద్వాదశమాస ఉక్తః॥ 12-238-46(75030)
సంవత్సరం ద్వే అయనే వదంతి
సంఖ్యావిదో దక్షిణముత్తరం చ॥ 12-238-47(75031)
పహోరాత్రౌ విభజతే సూర్యో మానుషలౌకికౌ।
రాత్రిః స్వప్నాయ సంయాతి చేష్టాయై కర్మణామహః॥ 12-238-48(75032)
పిత్ర్యే రాత్ర్యహనీ మాసః ప్రవిభాగస్తయోః పునః।
శుక్లోఽహః కర్మచేష్టాయాం కృష్ణః స్వప్నాయ శర్వరీ॥ 12-238-49(75033)
దైవే రాత్ర్యహనీ హ్యబ్దః ప్రవిభాగస్తయోః పునః।
అహస్తత్రోదగయనం రాత్రిః స్యాద్దక్షిణాయనం॥ 12-238-50(75034)
యే తే రాత్ర్యహనీ పూర్వం కీర్తితే దైవలౌకికే।
తయోః సంఖ్యాయ వర్షాగ్రం బ్రాహ్నే వక్ష్యాంయహః క్షపే॥ 12-238-51(75035)
తేషాం సంవత్సరాగ్నాణి ప్రవక్ష్యాంయనుపూర్వశః।
కృతే త్రేతాయుగే చైవ ద్వాపరే చ కలౌ తథా॥ 12-238-52(75036)
చత్వార్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగం।
తస్య తావచ్ఛతీ సంధ్యా సంధ్యాంశశ్చ తథావిధః॥ 12-238-53(75037)
ఇతరేషు ససంధ్యేషు సంధ్యాంశేషు తతస్త్రిషు।
ఏకాపాయేన సంయాంతి సహస్రాణి శతాని చ॥ 12-238-54(75038)
ఏతాని శాశ్వతాఁల్లోకాంధారయంతి సనాతనాన్।
ఏతద్బ్రహ్మవిదాం తాత విదితం బ్రహ్మ శాశ్వతం॥ 12-238-55(75039)
చతుష్పాత్సకలో ధర్మః సత్యం చైవ కృతే యుగ।
నాధర్మేణాగమః కశ్చిద్యుగే తస్మిన్ప్రవర్తతే॥ 12-238-56(75040)
ఇతరేష్వాగమాద్ధర్మః పాదశస్త్వవరోప్యతే।
`సత్యం శౌత్రం తథాయుశ్చ ధర్మశ్చాపైతి పాదశః।'
చౌర్యకానృతమాయాభిరధర్మశ్చోపచీయతే॥ 12-238-57(75041)
అరోగాః సర్వసిద్ధార్థాశ్చతుర్వర్షశతాయుషః।
కృతే త్రేతాయుగే త్వేషాం పాదశో హ్రసతే వయః॥ 12-238-58(75042)
వేదవాదాశ్చానుయుగం హ్రసంతీతీహ న శ్రుతం।
ఆయూంషి చాశిషశ్చైవ వేదస్యైవ చ యత్ఫలం॥ 12-238-59(75043)
అన్యే కృతయుగే ధర్మాస్త్రేతాయాం ద్వాపరేఽపరే।
అన్యే కలియుగే ధర్మా యథాశక్తి కృతా ఇవ॥ 12-238-60(75044)
తపః పరం కృతయుగే త్రేతాయాం సత్యముత్తమం।
ద్వాపరే యజ్ఞమేవాహుర్దానమేవ కలౌ యుగే॥ 12-238-61(75045)
ఏతాం ద్వాదశసాహస్త్రీం యుగాఖ్యాం కవయో విదుః।
సహస్రపరివర్తం తద్బ్రాహ్మం దివసముచ్యతే॥ 12-238-62(75046)
రాత్రిస్తు తావతీ బ్రాహ్మీ తదాదౌ విశ్వమీశ్వరః।
ప్రలయేత్మానమావిశ్య సుప్త్వాసోఽంతే విబుధ్యతే॥ 12-238-63(75047)
సహస్రయుగపర్యంతమహర్యద్బ్రహ్మణే విదుః।
రాత్రిం యుగసహస్రాం తాం తేఽహోరాత్రవిదో జనాః॥ 12-238-64(75048)
ప్రతిబుద్ధో వికురుతే బ్రహ్మాక్షయ్యం క్షపాక్షయే।
సృజతే చ మహద్భూతం తస్మాద్వ్యక్తాత్మకం మనః॥ 12-238-65(75049)
మనః సృష్టిం వికురుతే చోద్యమానం సిసృక్షయా।
ఆకాశం జాయతే తస్మాత్తస్య శబ్దే గుణో మతః॥ 12-238-66(75050)
ఆకాశాత్తు వికుర్వాణాత్సర్వగంధవహః శుచిః।
బలవాంజాయతే వాయుస్తస్య స్పర్శో గుణో మతః॥ 12-238-67(75051)
వాయోరపి వికుర్వాణాజ్జ్యోతిర్భవతి భాస్వరం।
రోచనం జనయేచ్ఛుద్ధం తద్రూపగుణముచ్యతే॥ 12-238-68(75052)
జ్యోతిషోపి వికుర్వాణాద్భవంత్యాపో రసాత్మికాః।
అద్భ్యో గంధవహా భూమిః పూర్వేషాం సృష్టిరుచ్యతే॥ 12-238-69(75053)
`బ్రహ్మతేజోమయం శుక్లం యస్య సర్వమిదం జగత్।
ఏకస్య బ్రహ్మభూతస్య ద్వయం స్థావరజంగమం॥ 12-238-70(75054)
అహర్ముఖే వివుద్ధం తత్సృజతే విద్యయా జగత్।
అగ్ర ఏవ మహద్భూతమాశు వ్యక్తాత్మకం మనః॥ 12-238-71(75055)
అభిభూయేహ చాతిష్ఠద్వ్యసృదత్సప్త మానసాన్।
దూరగం బహుధాగామి ప్రార్థనాసంశయాత్మకం॥ 12-238-72(75056)
మనః సృష్టిం న కురుతే చోద్యమానం సిసృక్షయా।
ఆకాశోజాయతే తస్మాత్తస్య శబ్దో గుణో మతః॥ 12-238-73(75057)
ఆకాశాత్తు వికుర్వాణాత్సర్వగంధవహః శుచిః।
బలవాంజాయతే వాయుస్తస్య స్పర్శగుణం విదుః॥ 12-238-74(75058)
వాయోరపి వికుర్వాణాజ్జ్యోతిర్భూతం తమోనుదం।
రోచిష్ణుర్జాయతే తత్ర తద్రూపగుణముచ్యతే॥ 12-238-75(75059)
జ్యోతిషోపి వికుర్వాణాద్భవంత్యాపో రసాత్మికాః।
అద్భ్యో గంధవహా భూమిః పూర్వేషాం సృష్టిరుచ్యతే॥' 12-238-76(75060)
గుణాః పూర్వస్య పూర్వస్య ప్రాప్నువంత్యుత్తరోత్తరం।
తేషాం యావద్గుణం యద్యత్తత్తావద్గుణకం స్మృతం॥ 12-238-77(75061)
ఉపలభ్యాప్సు చేద్గంధం కేచిద్బ్రయురనైపుణాత్।
పృథివ్యామేవ తం విద్యాదపాం వాయోశ్చ సంశ్రితం॥ 12-238-78(75062)
ఏతే సప్తవిధాత్మానో నానావీర్యాః పృథక్పృథక్।
నాశక్నువన్ప్రజాః స్రష్టుభసమాగంయ కృత్స్నశః॥ 12-238-79(75063)
తే సమేత్య మహాత్మానో హ్యన్యోన్యమభిసంశ్రితాః।
శరీరాశ్రయణం ప్రాప్తాస్తతః పురుష ఉచ్యతే॥ 12-238-80(75064)
శ్రయణాచ్ఛరీరీ భవతి మూర్తిమాన్షోడశాత్మకః।
తమావిశంతి భూతాని మహాంతి సహ కర్మణా॥ 12-238-81(75065)
సర్వభూతాన్యుపాదాయ తపసశ్చరణాయ హి।
ఆదికర్తా మహాభూతం తమేవాహుః ప్రజాపతిం॥ 12-238-82(75066)
స వై సృజతి భూతాని స ఏవ పురుషః పరః।
అజో జనయతే బ్రహ్మా దేవర్షిపితృమానవాన్॥ 12-238-83(75067)
లోకాన్నదీః సముద్రాంశ్చ దిశః శైలాన్వనస్పతీన్।
నరకిన్నరరక్షాంసి వయః పశుమృగోరగాన్।
అవ్యయం చ వ్యయం చైవ ద్వయం స్థావరజంగమం॥ 12-238-84(75068)
తేషాం యే యాని కర్మాణి ప్రాక్సృష్ట్యాం ప్రతిపేదిరే।
తాన్యేవ ప్రతిపాద్యంతే సృజ్యమానాః పునః పునః॥ 12-238-85(75069)
హింస్రాహింస్రే మృదుక్రూరే ధర్మాధర్మావృత్తానృతే।
తద్భావితాః ప్రపద్యంతే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే॥ 12-238-86(75070)
మహాభూతేషు నానాత్వమింద్రియార్థేషు మూర్తిషు।
వినియోగం చ భూతానాం ధాతైవ విదధాత్యుత॥ 12-238-87(75071)
కేచిత్పురుషకారం తు ప్రాహుః కర్మవిదో జనాః।
దైవమిత్యపరే విప్రాః స్వభావం భూతచింతకాః॥ 12-238-88(75072)
పౌరుషం కర్మ దైవం చ ఫలవృత్తిస్వభావతః।
త్రయ ఏతేఽపృథగ్భూతా అవివేకః కథంచన॥ 12-238-89(75073)
ఏవమేతచ్చ దైవం చ ద్భూతం సృజతే జగత్।
కర్మస్థా విషయం బ్రూయుః సత్వస్థాః సమదర్శినః॥ 12-238-90(75074)
తతో నిఃశ్రేయసం జంతోస్తస్య మూలం శమో దమః।
తేన సర్వానవాప్నోతి యాన్కామాన్మనసేచ్ఛతి॥ 12-238-91(75075)
తపసా తదవాప్నోతి యద్భూతం సృజతే జగత్।
స తద్భూతశ్చ సర్వేషాం భూతానాం భవతి ప్రభుః॥ 12-238-92(75076)
ఋషయస్తపసా వేదానధ్యైషంత దివానిశం।
అనాదినిధనా నిత్యా వాగుత్సృష్టా స్వయంభువా॥ 12-238-93(75077)
ఋషీణాం నామధేయాని యాశ్చ వేదేషు సృష్టయః।
నామ రూపం చ భూతానాం కర్మణాం చ ప్రవర్తనం॥ 12-238-94(75078)
వేదశబ్దేభ్య ఏవాదౌ నిర్మిమీతే స ఈశ్వరః।
నామధేయాని చర్షీణాం యాశ్చ వేదేషు సృష్టయః।
శర్వర్యంతేషు జాతానామన్యేభ్యో విదధాత్యజః॥ 12-238-95(75079)
నామభేదతపః కర్మయజ్ఞాఖ్యా లోకసిద్ధయే।
ఆత్మసిద్ధిస్తు వేదేషు ప్రోచ్యతే దశభిః క్రమైః॥ 12-238-96(75080)
యదుక్తం వేదవాదేషు గహనం వేదదృష్టిభిః।
తదంతేషు యథాయుక్తం క్రమయోగేన లక్ష్యతే॥ 12-238-97(75081)
కర్మజోఽయం పృథగ్భావో ద్వంద్వయుక్తో హి దేహినః।
ఆత్మసిద్ధిస్తు విజ్ఞానాజ్జహాతి ప్రాయశో బలం॥ 12-238-98(75082)
ద్వే బ్రహ్మణీ వేదితవ్యే శబ్దబ్రహ్మ పరం చ యత్।
శబ్దబ్రహ్మణి నిష్ణాతః పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి॥ 12-238-99(75083)
ఆలంభయజ్ఞాః క్షత్రాశ్చ హవిర్యజ్ఞా విశః స్మృతాః।
పరిచారయజ్ఞాః శూద్రాస్తు తపోయజ్ఞా ద్విజాతయః॥ 12-238-100(75084)
త్రేతాయుగే విధిస్త్వేష యజ్ఞానాం న కృతే యుగే।
ద్వాపరే విప్లవం యాంతి యజ్ఞాః కలియుగే తథా॥ 12-238-101(75085)
అపృథగ్ధర్మిణో మర్త్యా ఋక్సామాని యజూంషి చ।
కాంయా ఇష్టీః పృథక్దృష్ట్వా తపోభిస్తప ఏవ చ॥ 12-238-102(75086)
త్రేతాయాం తు సమస్తా యే ప్రాదురాసన్మహాబలాః।
సంయంతారః స్థావరాణాం జంగమానాం చ సర్వశః॥ 12-238-103(75087)
త్రేతాయాం సంహతా వేదా యజ్ఞా వర్ణాస్తథైవ చ।
సంరోధాదాయుషస్త్వేతే వ్యస్యంతే ద్వాపరే యుగే॥ 12-238-104(75088)
దృశ్యంతే న చ దృశ్యంతే వేదాః కలియుగేఽఖిలాః।
ఉత్సీదంతే సయజ్ఞాశ్చ కేవలా ధర్మపీడితాః॥ 12-238-105(75089)
కృతే యుగే యస్తు ధర్మో బ్రాహ్మణేషు ప్రదృశ్యతే।
ఆత్మవత్సు తపోవత్సు శ్రుతవత్సు ప్రతిష్ఠితః॥ 12-238-106(75090)
స ధర్మః ప్రైతి సంయోగం యథాధర్మం యుగేయుగే।
విక్రియంతే స్వధర్మస్థా వేదవాదా యథాగమం॥ 12-238-107(75091)
యథా విశ్వాని భూతాని వృష్ట్యా భూయాంసి ప్రావృషి।
సృజ్యంతే జంగమస్థాని తథా ధర్మా యుగేయుగే॥ 12-238-108(75092)
యథర్తుష్వృతులింగాని నానారూపాణి పర్యయే।
దృశ్యంతే తాని తాన్యేవ తథా బ్రహ్మహరాదిషు॥ 12-238-109(75093)
విహితం కాలనానాత్వమనాదినిధనం తథా।
కీర్తితం యత్పురస్తాత్తే తత్సూతే చాతి చ ప్రజాః॥ 12-238-110(75094)
దదాతి భవనస్థానం భూతానాం సంయమో యమః।
స్వభావేనైవ వర్తంతే ద్వంద్వయుక్తాని భూరిశః॥ 12-238-111(75095)
సర్వకాలక్రియా వేదాః కర్తా కార్యం క్రియాఫలం।
ప్రోక్తం తే పుత్ర సర్వం వై యన్మాం త్వం పరిపృచ్ఛసి॥ ॥ 12-238-112(75096)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి అష్టత్రింశదధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 238॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-238-9 సంశయం సంశయవిషయం। ఛిన్నధర్మార్థసంశయం వ్యాస ం॥ 12-238-45 దశపంచ చ స్థాత్ ఇతి ట. థ. ధ. పాఠః॥ 12-238-54 ఏకపాదేన హీయంతే ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-238-60 అన్యే కలియుగే నౄణాం యుగహ్నా సానురూపతః ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-238-68 రోచిష్ణు జాయతే శుక్రం ఇతి ఝ. థ. పాఠః॥ 12-238-89 అవివేకం తు కేచన ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-238-94 యాశ్చ లోకేషు సృష్టయః ఇతి ట. థ . పాఠః॥ 12-238-95 యాశ్చ లోకేషు సృష్టయః ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-238-97 కర్మయోగేషు లక్ష్యతే ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-238-100 ఆలంభః పశుహింసా। హవిర్వ్రీహ్యాదికం। పరిచారస్త్రైవర్ణికసేవా। తపో బ్రహ్మోపాసనం। ఆరంభయజ్ఞా రాజానః ఇతి ట. పాఠః। ఆరంభయజ్ఞా వైశ్వస్య హవిర్యజ్ఞా నృపస్య తు। ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-238-101 విధిరప్రవృత్తప్రవర్తనం। తత్ర త్రేతాయామేవ నతు కృతే। స్వతఏవ తత్ర తత్సిద్ధేః॥ 12-238-108 తిష్ఠంతీతి స్థాని స్థావరాణి జంగమాని చ స్థాని చ జంగమస్థాని। భూయాంసి వృద్ధిమత్తరాణి॥ 12-238-111 ఏతద్ధి ప్రభవస్థానం ఇతి ఝ. ట. పాఠః। దధాతి భవతి స్థానం భూతానాం సమయో మతం। ఇతి ఝ. పాఠః॥ 12-238-112 సర్గః సృష్టిః। కాలో దర్శాదిః। క్రియాం యజ్ఞశ్రాద్ధాదిః। వేదాస్తత్ప్రకాశకాః। కర్తా తదనుష్ఠాతా। కార్యం దేహాదిపరిస్పందః। క్రియాఫలం స్వర్గః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.